Zadanie 14. (0–5)
Treść
W populacjach owadów społecznych, do których należy pszczoła miodna, występują formy różniące się sposobem zachowania, cechami morfologicznymi i fizjologicznymi. Przeciętna pszczela rodzina składa się zwykle z jednej matki, kilkuset lub więcej trutni i kilkudziesięciu tysięcy robotnic, nie licząc jaj, larw i poczwarek. Królowa roju jest prawie dwukrotnie większa od robotnicy i nie ma narządów umożliwiających zbieranie pokarmu, budowanie gniazda i karmienie larw. Jej zadaniem jest odbycie jedynego w życiu lotu godowego z trutniami i składanie jaj, z których wykluwa się cała reszta roju. Z niezapłodnionych jaj wykluwają się samce pszczoły – trutnie, a z zapłodnionych – pszczoły robotnice. Niektóre z larw wyklutych z zapłodnionych jaj mogą zostać w przyszłości matkami (gdy w ulu zabraknie królowej). W ostatnich latach na całym świecie obserwuje się masowe wymieranie pszczół. Jedną z prawdopodobnych przyczyn mogą być zmiany środowiska spowodowane działalnością człowieka. Na podstawie: Tajemnice polskiej przyrody. Pszczoła miodna, Encyklopedia zwierząt i roślin, Warszawa 2007. a) Określ znaczenie opisanego w tekście zróżnicowania osobników tego samego gatunku dla funkcjonowania społeczności pszczół. b) Określ ploidalność (1n lub 2n) komórek somatycznych:
1. królowej roju ............., 2. pszczoły robotnicy ............., 3. trutnia ............. . c) Podaj nazwę podziału komórkowego, jaki zachodzi w komórkach trutnia podczas wytwarzania plemników oraz nazwę podziału komórkowego u królowej roju podczas wytwarzania gotowych do zapłodnienia jaj.
1. truteń ................................................ 2. królowa roju ................................................. d) Określ, jaki procent identycznego DNA (pomijając mutacje) ma przeciętnie w stosunku do królowej roju (matki)
1. robotnica .................., 2. truteń ................... . e) Wyjaśnij, uwzględniając znaczenie pszczół w przyrodzie, dlaczego ich masowe wymieranie może przyczynić się do zmian w składzie gatunkowym flory i fauny w danym ekosystemie.
Pokaż odpowiedź
Rozwiązanie
• Takie zróżnicowanie osobników w przypadku owadów społecznych ułatwia podział funkcji społecznych w populacji.
• Zjawisko to umożliwia specjalizację poszczególnych osobników do pełnionych przez nie funkcji (w społeczności).
Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne podanie znaczenia zróżnicowania osobników w społeczności pszczół
0 pkt – za podanie niepoprawnego znaczenia lub brak odpowiedzi 14.b) (0–1)
Rozwiązanie
królowa roju: 2n / diploidalna, pszczoła robotnica: 2n / diploidalna, truteń: 1n / haploidalny.
Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne określenie ploidalności komórek u wszystkich podanych form pszczoły miodnej
0 pkt – za jedną lub dwie poprawne odpowiedzi lub jej brak 14.c) (0–1)
Rozwiązanie
samiec (truteń) – podziały mitotyczne / mitoza, samica (królowa roju) – podziały mejotyczne / mejoza.
Schemat punktowania
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy rodzaju podziału komórkowego w komórkach trutnia oraz królowej roju
0 pkt – za poprawne określenie rodzaju podziału tylko u jednej z dwóch form pszczoły, odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi 14.d) (0–1)
Rozwiązanie
1. robotnica 50% / 0,50 , 2. truteń 100% / 1.
Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne określenie występowania w procentach identycznego DNA u obu form
0 pkt – za poprawne określenie występowania w procentach identycznego DNA tylko u jednej z form pszczoły, odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi 14.e) (0–1)
Rozwiązanie
• Pszczoły zapylają rośliny kwiatowe (umożliwiając im rozmnażanie płciowe). Jeśli zabraknie pszczół, to zaczną wymierać niektóre gatunki roślin i w dalszej kolejności – żywiące się nimi zwierzęta.
• Bez pszczół wiele roślin okrytonasiennych nie zostanie zapylonych, co może przyczynić się do przerwania wielu łańcuchów pokarmowych.
Schemat punktowania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie wpływu masowego ginięcia pszczół na zmiany w składzie gatunkowym flory i fauny w danym ekosystemie, uwzględniające ich znaczenie w przyrodzie
0 pkt – za odpowiedź niepełną, która nie uwzględnia znaczenia pszczół w przyrodzie, odpowiedź niepoprawną merytorycznie lub brak odpowiedzi